İdare Hukuku

İdare hukuku, idarenin işlem ve eylemlerinin sınırlarını belirler. İdarenin bu sınırların dışına çıkması ya da yasaların öngörmediği bir şekilde davranması halinde kişilere karşı olan sorumluluk ve yaptırımları düzenler.

İdare kanuna bağlı kalmak ve hukukun genel ilkelerine uygun şekilde hareket etmekle yükümlüdür. Fakat uygulama esnasında vatandaşın mağduriyetine sebebiyet veren hukuka aykırı idari eylem ve işlemlere sıklıkla rastlanmaktadır. T.C. Anayasasında da belirtildiği gibi idarenin her türlü işlem ve eylemlerin karşı yargı yolu açıktır. Bu tür işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar idari yargıda görülmektedir.

İdarenin kusur ve kusursuz sorumluluğu; İdare gerçekleştirmesi gereken hizmeti geç, kötü veya hiç yerine getirmezse, İdarenin kusur sorumluluğu doğar. Bazı durumlarda, hiçbir kusuru olmasa da idare ortaya çıkan zararlardan sorumlu olur. Buna da idarenin kusursuz sorumluluğu denir.

Kamu görevlisinin görevini yerine getirirken uğradığı zarar, bir hizmetin ifa edilmesi sırasında hizmetin doğası gereği üçüncü kişilere verilen zarar, oluşan bu sorumluluğa örnektir. Kamu yararı maksadıyla yapılmış bir işlem sonucunda ortaya çıkan şahıs zararlarının giderilmesi esasına dayanır.

Davalının idare olduğu tazminat davalarında (tam yargı davası): Öncelikle meydana gelen zararın kaynağının tespit edilmesi gerekir. Zararın kaynağı idari eylem ise, durumun öğrenilmesinden itibaren bir yıl içerisinde dava açmak gerekir. Zararın kaynağı idari işlem veya idari sözleşme ise 60 gün içerisinde dava açmak gerekir.

İdari Davalarda Yetkili Mahkemeler: Dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari mercinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi genel yetkilidir. İdari sözleşmeden kaynaklanan davalarda, sözleşmeyi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir. İdari bir eylemden kaynaklanan davalarda, eylemin yapıldığı yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.

Bilgi Edinme Hakkı: Vatandaşlar, idarenin yaptığı işlemin gerekçesini bilgi edinme hakkı kapsamında talep etme ve öğrenme hakkına sahiptir. İdare, bilgi edinme kanunu kapsamında bu gerekçeyi bildirmek zorundadır. 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu gereğince idare, başvuru üzerine istenen bilgi yahut belgeyi on beş gün içinde sağlamak durumundadır.

İdari işlem sonucunda menfaati zarar gören kişi veya kurumun, bu işlemin iptali için açmış olduğu bir idari dava türüdür. Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu yahut amaç yönünden hukuka aykırı olması o işlemin iptalini gerektirir. İptal davası, özel kişiler ya da tüzel kişileri tarafından açılabilmektedir.

Kanunsuz Emrin Uygulanması: Amir, hiyerarşik olarak astlarına yürütülen görevle ilgili olmak kaydıyla emir verme yetkisine sahiptir. Verilen emrin hukuka aykırı olması halinde buna "kanunsuz emir" denir. Ast, kendisine verilen kanunsuz emrin hukuka aykırılığını amirine bildirmek durumundadır. Emir suç teşkil ediyorsa hiçbir şekilde yerine getirilemez.

İdari Yargıya İlişkin Süreçler: İdari dava açma süresi özel kanunda başkaca hüküm bulunmadığı durumlarda Danıştay ve idare mahkemelerde altmış gün, vergi mahkemelerinde ise otuz gündür. İdari işlem ile ilgili olarak dava açmadan önce ilgili makama başvuru halinde altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve süreler işlemeye başlar.

Devlet Memurunu İşten Çıkarma Cezası: Disiplin cezaları ortak amaç için çalışan kişilerin düzenini sağlamak maksadıyla kendi özel mevzuatında belirlenmiş, hiçbir ceza kanununa girmeyen yaptırımlar bütünü olarak tanımlanabilir. 657 Sayılı Devlet memurları kanunda disiplin cezalarının çeşitleri ve bu cezalara uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir.

Kademe İlerleme Durdurma Cezası: İşe alkollü gelmek veya işyerinde alkol almak, mazeretsiz ve kesintisiz 3-9 gün işe gelmemek, kamu hizmeti yürütümü sırasında her ne şekilde olursa olsun kendine menfaat sağlamak, ticari faaliyetlerde bulunmak gibi fiil ve haller kademe ilerleme durdurma cezasını gerektirir. Kademe ilerleme durdurması, fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1-3 yıl arasında durdurulmasıdır.

Eş Durumundan Atama: Devlet memurları, özellikle de öğretmenler açısından eş durumundan tayin zorunluluğu sıkça karşılaşılan bir durumdur. Zorunlu yer değiştirmeye tabi memurun, memur olan eşi açısından norm kadro eksikliği, hizmet puanı yetersizliği gibi sebeplerle tayin isteminin reddedilmesi hukuka aykırıdır. Zorunlu yer değiştiren memurun, memur eşi genel tayin ve atama kaidelerine ilişkin istisnadan yararlanmak durumundadır.